Dünya tarihi boyunca farklı kıtalarda yaşanan çok sayıda yıkıcı deprem ve tsunami nedeniyle yüzbinlerce kişi hayatını kaybetti. Eşine az rastlanan yükseklikteki dev dalgalara depremler, yanardağ patlamaları ve ani toprak kaymaları yol açtı. İnternet ansiklopedisi Wikipedia, geçmişten günümüze bilinen büyük ve ölümcül tsunamileri derledi. İşte o yıkıcı doğa olaylarından bazıları:

M.Ö. 1600’lü yıllar – Santorini volkan patlaması: Girit Adası’nın 120 kilometre kuzeyindeki Santorini Adası’nın ortasında bulunan yanardağın patlaması ile ölümcül bir tsunami oluştu. Başta Girit Adası olmak üzere Mısır, Kıbrıs ve Anadolu’da yıkıcı sonuçlara yol açtı. Yerli halk olan Minoan medeniyeti tarihten silindi. Patlamadan sonra yanardağın konik tepesinin çökmesi sonucu, başta dairesel bir ada olan Santorini günümüzde 3 küçük adacıktan oluşuyor.

Herodotus
Herodotos heykeli

M.Ö. 479 – Potidaea, Yunanistan: Tarih kitaplarında yer bulan ilk tsunami olayı. Perslerin Yunan sahil kasabası Potidaea’yı işgali sırasında gerçekleşti. Yunan tarihçi Herodotos, suyun aniden geri çekilmesini fırsat bilen Perslerin saldırıya geçtiğini, ancak sonrasında gelen daha yüksek dalga ile şaşkına döndüklerini anlatır. Herodotos söz konusu dev dalgayı Poseidon’un gazabına bağlar.

M.Ö. 373 – Kıyıdan 2 kilometre uzaktaki gizemli Yunan antik kenti Helike, dev bir tsunami ile sular altında kalarak kaybolur. Yunanistan’daki Corinth Körfezi civarlarında bir yerlerde olduğu düşünülüyor. Batık medeniyet Atlantis efsanesinin temelinde bu kayıp şehir ile onu yok eden tsunaminin olduğu iddia ediliyor.

M.S. 262 – Güneybatı Anadolu sahilleri: Birçok tarihçi, söz konusu yıl içinde Roma İmparatorluğu’nun Akdeniz’e kıyı kentlerine büyük bir dalganın vurduğunu, kasaba ve şehirlerin sular altında kaldığını, kayıplar yaşandığını bildirir.

M.S. 365 – Girit depremi: 21 Temmuz sabahı, su altında büyüklüğü 8 veya daha fazla olan bir deprem meydana geldi. 30 metreyi aşan tsunami dalgası, İskenderiye başta olmak üzere birçok Akdeniz kıyı kentini vurdu, binlerce kişi yaşamını yitirdi. Gemiler karaların 3 kilometre içlerine kadar sürüklendi.

tsunami_dunya6
365 Girit depreminin ardından oluşan dalgalar, Libya’daki Apolonya limanını tamamen yok etti.

M.S. 684 – Nankai, Japonya: Resmi olarak Japonya’da kaydedilen ilk büyük tsunami. Pasifik’te 8,4 büyüklüğünde bir deprem sebebiyle oluştu. Dalgalar Kii, Shikoku ve Awaji bölgelerini vurdu. Tam ölü sayısı tespit edilemedi, büyük çapta maddi hasar meydana geldi.

1293 – Kamakura, Japonya: 7,1 büyüklüğündeki depremin sebep olduğu tsunami, ülkenin fiili başkenti Kamakura’yu vurdu. Büyük yıkım ve çıkan yangınlar 23 bin kişinin ölümüne yol açtı.

1498 – Nankai, Japonya: 20 Eylül sabahı, Pasifik’teki 7,4 büyüklüğündeki depremin yol açtığı yüksek dalgalar Kii vilayetini sular altına bıraktı. 30 – 40 bin kişi hayatını kaybetti. Bölgedeki 7 metrelik dev Buda heykelinin de dalgaların şiddetine dayanamayıp yıkıldığı ve sürüklendiği belirtilir.

nankai1
1498 Nankai depremi tsunamisini gösteren bir illüstrasyon

1700 – Cascadia depremi: Amerika kıtasının Kuzeybatı Pasifik açıklarında gerçekleşen 9 büyüklüğündeki deprem dev dalgalara neden oldu. Japonya’da bu olayın yol açtığı hasarı tanımlayan yaklaşık 300 yıllık kayıtlar bulundu. Japon halkı, kaynağını bilmedikleri tsunamiye hazırlıksız yakalanmıştı ve çok büyük kayıplar yaşandı. Olaya ‘Yetim Tsunami’ adı verildi.

1755 – Portekiz depremi: 1 Kasım sabahı, tsunami tarihinin en büyük felaketlerinden biri Portekiz’deki Lizbon depreminde yaşandı. Sağ kalan on binlerce Portekizli depremden 40 dakika sonra gelen 15 metrelik tsunami dalgalarıyla hayatlarını kaybetti. Ölü sayısı 100 bindi ve bu Lizbon nüfusunun üçte birinden fazlaydı.

lisbon-burning1
1755’te Lizbon’u vuran deprem, tsunami ve yangın felaketini gösteren bir illüstrasyon

1792 – Unzen mega-tsunamisi: Japonya’daki Unzen yanardağının faaliyete geçmesi ile 21 Mayıs gecesi iki büyük deprem meydana geldi. Dağdan akan çığ ve toprak kaymasının hızla Shimabara ve Ariake körfezlerine ulaşması sonucu yüksekliği 100 metreye ulaşan dev dalgalar oluştu. Çevredeki yerleşim birimlerinde 15 binden fazla insan can verdi.

1854 – Ansei büyük depremleri: Kasım ayı içinde Japonya’nın güney kıyıları açıklarında ikisi 8,4, birisi 7,4 büyüklüğünde olmak üzere 3 şiddetli deprem meydana geldi. Tsunami dalgaları 5 yerleşim biriminde 20 binden fazla evi haritadan sildi. 80 bin ila 100 bin kişi arasında insan yaşamını yitirdi.

1883 – Krakatoa yanardağ patlaması: Ağustos ayında Endonezya’daki Krakatoa volkanı püskürdüğünde patlamanın gücü 200 megatondu. (Yeryüzünde patlatılan en büyük hidrojen bombası Tsar Bomb’ın gücünün 57 megaton olduğunu hatırlatalım). İnfilakın korkunç sesi 5 bin kilometre uzaklıktan bile duyulmuştu. Yüksekliği 40 metreye varan tsunami dalgaları meydana geldi. 36 bini aşkın kişi can verdi.

1958 – Alaska mega-tsunamisi: 9 Temmuz gecesi Lituya Körfezi’nde bir depremin tetiklemesi ile yaklaşık 30,6 milyon metreküplük kaya ve toprak, 914 metre yükseklikten hızla körfez sularına aktı. Ani toprak kayması, dünya tarihinde bilinen en yüksek tsunami dalgasını oluşturdu. 525 metrelik inanılmaz tsunami, körfezde neredeyse bütün ağaçları süpürdü, az sayıdaki bina tamamen yıkıldı. Nüfusun çok az olduğu bölgede sadece 5 kişi yaşamını yitirdi.

alaska_tsunami
Alaska’da 525 metre yüksekliğindeki tsunaminin oluştuğu Lituya Körfezi

1960 – Şili depremi: 22 Mayıs günü Pasifik Okyanusu’nda Şili açıklarında 9,5 büyüklüğü ile tarihin en şiddetli depremi meydana geldi. 25 metrelik tsunami tüm okyanus boyunca yayıldı. Japonya, Hawaii ve Şili’de 6 binden fazla insan hayatını kaybetti. Çin, Filipinler, Yeni Zelanda ve Avustralya kıyıları da dalgalardan etkilendi. Günümüz verileriyle 6,48 milyar dolarlık maddi hasar oluştu.

1963 – Vajont Barajı mega-tsunamisi: İtalya’daki Vajont Barajının memba kısmında 9 Ekim günü 260 milyon metreküplük toprak kayması meydana gelmiş, bunun üzerine barajı aşan 262 metre yükseklikteki 50 milyon metreküplük korkunç dalga, yakınlardaki 5 köyü dümdüz ederek 2 bine yakın kişinin ölümüne yol açmıştı.

1980 – Spirit Gölü mega-tsunamisi: 18 mayıs günü ABD’nin Washington eyaletindeki St Helens volkanının patlaması sonucu dağın büyük bir kısmı çökerek toprak kayması meydana getirdi. Yanardağın kenarındaki Spirit Gölü’ne aniden akan toprak seli 260 metre yüksekliğinde olağanüstü bir tsunami oluşturdu. 57 kişi can verdi. Dağın çöküşü ve infilakı böyle görüntülendi:

2004 – Sumatra depremi: 26 Aralık günü Hint Okyanusu’nda yaşanan 9,1 büyüklüğündeki 8 – 10 dakikalık deprem yaklaşık 33 metrelik tsunami oluşturdu. Endonezya başta olmak üzere 40 ülkede yıkım ve ölümlere neden oldu. Yüzyıla damga vuran felakette 230 bini aşkın insan hayatını kaybetti, 1,7 milyon kişi evsiz kaldı.

2011 – Japonya Tohoku depremi: Japonya’nın kuzeydoğusundaki Honshu kıyılarının açıklarında 9 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Yüksekliği 40 metreye varan tsunami dalgaları açığa çıktı. Binlerce ev, karayolu, bina haritadan silindi. 16 bine yakın kişi öldü, 2 bin 562 kişi kayboldu. 235 milyar dolarlık maddi hasar hesaplandı. Artçı sarsıntılar 2015’e kadar sürdü. Depremin etkisiyle ciddi zarar gören Fukuşima nükleer santralindeki patlamayla yayılan radyasyon halen başta Japonya olmak üzere Amerika ve Avrupa’nın da hava sahasını tehdit ediyor.


(Bilimpro.com haber içerikleri kaynak gösterilmeden ve yazarın adı belirtilmeden alıntı yapılamaz, kanuna aykırı ve izinsiz kopyalanamaz, başka yerde yayınlanamaz)

1 Comment

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s